1/

Μέδουσα

Εργογραφία

 

Μέδουσα (2014)
Χορογραφία: Αγγελική Σιγούρου
Α’ παράσταση: Θέατρο Απόλλων, Ερμούπολη, 17 Οκτωβρίου 2014

 

Ο μύθος της Μέδουσας συνδέεται άμεσα με τη μουσική, και μάλιστα με την ίδια τη γέννησή της. Σύμφωνα με το μύθο, η Αθηνά εφηύρε τον αυλό για να μιμηθεί τις κραυγές και τον γόο των Γοργόνων μετά τον αποκεφαλισμό της Μέδουσας. Έγινε έτσι ο αυλός το όργανο της έκστασης και του φόβου, αλλά και το μέσο για να δωρηθεί η τέχνη της μουσικής στους θνητούς.
Ο 12ος Πυθιόνικος του Πινδάρου, η μοναδική ωδή του που υμνεί νικητή σε αγώνα όχι αθλητικό αλλά μουσικό, στάθηκε διπλή πηγή έμπνευσης για τη σύνθεση της μουσικής.
Καταρχάς, επειδή αναφέρεται στη Μέδουσα και συσχετίζει τον ήχο του αυλού με τον ούλιο θρήνο κατά τον αποκεφαλισμό της. Όπως υποστηρίζουν πολλοί μελετητές, ο αρχαίος αυλός, ο οποίος ήταν διπλός, παρήγαγε έναν ήχο οξύ και διαπεραστικό (ως προς τη μελωδία) και ταυτόχρονα έναν βαθύφωνο (ως προς το ίσον), θυμίζοντας περισσότερο εκείνον του ζουρνά ή καλύτερα της γκάιντας. Δεν είναι επίσης τυχαίο ότι, καθώς ο αυλητής (όπως και ο ζουρνατζής) φυσά με δύναμη στο επιστόμιο με το διπλό καλάμι, φουσκώνουν τα μάγουλά του και η εικόνα του παραπέμπει οπτικά στο παραμορφωμένο από οργή και μανία πρόσωπο της Μέδουσας.
Έπειτα, λόγω της δομής και της ιδιαίτερης μετρικής του. Το πρωτότυπο αρχαίο κείμενο μελοποιήθηκε ακολουθώντας πιστά την εναλλαγή μακρών-βραχέων, όχι όμως με σχέση 2:1 μεταξύ τους (όπου δηλαδή το μακρό έχει διπλάσια διάρκεια από το βραχύ), αλλά 3:2 ή 4:3. Έτσι, το μετρικό σχήμα ––UU για παράδειγμα, αντιστοιχεί σε δύο παρεστιγμένα όγδοα και δύο όγδοα (3:2) ή σε δύο τέταρτα και δύο παρεστιγμένα όγδοα (4:3). Στη δυτική μουσική σημειογραφία, αυτό μας οδηγεί σε μέτρα των 5/8 και 7/8 αντίστοιχα, και μάλιστα με ποικίλη κατανομή στο εσωτερικό τους (– –UU / –UU–).
Η χρήση της ωδής του Πινδάρου περιορίζεται σε συγκεκριμένα μέρη του έργου, ενώ στα υπόλοιπα χρησιμοποιούνται πιο απλές, μινιμαλιστικές φόρμες, που άλλοτε ταυτίζονται μ’ έναν κινησιολογικό κώδικα επανάληψης και εμμονής, ενώ άλλοτε έρχονται σε αντίθεση με το φορτισμένο περιβάλλον σωμάτων, επιπέδων και δράσεων. Η μουσική έτσι, επιδιώκει να έχει πολλαπλές λειτουργίες καθώς υπονοεί, αποφορτίζει, εξισορροπεί, επανέρχεται με εμμονή, δημιουργώντας εντέλει έναν υποχθόνιο κόσμο που εξακολουθεί να υπάρχει αδιαλείπτως, ακόμα και μέσα στη σιωπή.
Δίπλα στα κλασικά και κάποια παραδοσιακά όργανα, προστίθενται δύο φωνές, μίας μεσόφωνης και ενός βαθύφωνου, που δεν ταυτίζονται αποκλειστικά με τα πρόσωπα της Μέδουσας και του Περσέα, αλλά συμβολίζουν γενικότερα το θηλυκό και το αρσενικό στοιχείο, που συναντιούνται σ’ ένα πεδίο βίαιης αναμέτρησης και οδηγούνται αμοιβαία στη σύνδεση και την ανύψωση σ’ ένα ανώτερο επίπεδο.
Οι φωνές άλλοτε χρησιμοποιούνται ως μουσικά όργανα, άλλοτε άδουν τους στίχους του Πινδάρου, άλλοτε τέλος εκφέρουν αρχαίες ελληνικές λέξεις επιλεγμένες με βάση τον φωνητικό-ηχοποιητικό τους χαρακτήρα. Αναζητήθηκαν λέξεις που οι αρχαίοι συγγραφείς, από τον Όμηρο και τον Ησίοδο ως τον Αισχύλο και τον Πίνδαρο, συνδέουν άλλοτε με τις κραυγές, τον γόο και το τρίξιμο των δοντιών της Μέδουσας και των Γοργόνων (βρυγμός, μυγμός, οικτισμός, ερικλάγκτης γόος, ούλιος θρήνος, οδόντων καναχή), άλλοτε με τη στριγκή, απόκοσμη φωνή των νεκρών (κλαγγή νεκύων), κι άλλοτε τέλος με τις αντηχήσεις των όπλων και τους αλαλαγμούς της μάχης (ορυμαγδός, αλαλή).
Τελικά, οι ήχοι που παράγονται τόσο από τα όργανα της ορχήστρας όσο και και από τις φωνές και τα σώματα μουσικών και χορευτών συνθέτουν ένα ενιαίο μουσικό σύνολο που παραπέμπει στον παράξενο και πολύμορφο κόσμο της Μέδουσας.
Νίκος Κυπουργός

Συντελεστές

Σκηνοθεσία – Χορογραφία: Αγγελική Σιγούρου
Μουσική – Διεύθυνση Ορχήστρας: Νίκος Κυπουργός
Σκηνικά: Ελεάννα Κοτσίκου
Φωτισμοί: Νίκος Βλασόπουλος
Κοστούμια: Μαργαρίτα Βουτσίνου
Μάσκες – Καθρέφτες: Δημήτρης Ταμπάκης
Σχεδιασμός Αφίσας και Προγράμματος: Akropoditi Design Team
Συνολική Υποστήριξη: Αλεξάνδρα Γεωργιάδου
Χορευτές/Ερμηνευτές:
Ιωάννα Αντώναρου, Φίλιππος Ευαγγέλου, Μαίρη Μαυρή, Θαλασσινή Νομικού, Ελένη Παγκαλιά, Μάντη Παπανδρέου, Πωλίνα Πετροπουλέα, Φοίβος Πετρόπουλος, Βιβή Σκλιά, Γιάννης Σταυρόπουλος, Κωστής Τάσου, Αντιγόνη Χούνδρη, Αριάδνη Ψυχογιοπούλου.
Λυρικοί τραγουδιστές:
Εριφίλη Γιαννακοπούλου, μεσόφωνος – Αλέξανδρος Σταυρακάκης, βαθύφωνος
Μουσικοί (της Ορχήστρας των Κυκλάδων):
Νίκος Απέργης: ακορντεόν, Βαγγέλης Αραγιάννης: μπάσο, Βούλα Γλύκα: πιάνο, Ιωάννα Κατσάρα: κλαρινέτο, Στέφανος Λαρεντζάκης: κρουστά, Αποστόλης Μάρης: κανονάκι- νέι, Μάκης Πρίντεζης: κιθάρα, Νίκος Ρούσσος: πιάνο-πλήκτρα, Σοφία Σερέφογλου: φλάουτο, Σπύρος Σκοτίδας: βιόλα, Νικολέτα Σταματούκου: βιολοντσέλο, Φώτης Τσαντήλας: τρομπέτα-φλούγκελχορν, Λένα Χατζηγρηγορίου: βιολί,-φλογέρες