1/

Ειρήνη (Αριστοφάνης) ▷ 📷

Εργογραφία
Θέατρο

Σκηνοθ. Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης, Εθνικό Θέατρο, 2017 ‌ ‌ ‌ ‌‌ ‌ ‌ ‌ ‌‌ ‌‌

Ειρήνη του Αριστοφάνη, μουσική κωμωδία σε λιμπρέτο Δημοσθένη Παπαμάρκου για σολίστ, ηθοποιούς, χορωδία και ορχήστρα. 2017
Παραγγελία Εθνικού Θεάτρου
Α΄εκτέλεση: Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, Καμεράτα διευθ. Γιώργος Πέτρου, 21 Ιουλίου 2017

Μια μουσική παράσταση, σε σύνθεση Νίκου Κυπουργού  
21και 22 Ιουλίου Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου

Το Εθνικό Θέατρο ανέθεσε στον σπουδαίο Έλληνα συνθέτη Νίκο Κυπουργό (μουσική σύνθεση) και στον ταλαντούχο νέο συγγραφέα Δημοσθένη Παπαμάρκο (λιμπρέτο) τη δημιουργία μιας μουσικής παράστασης, που θα βασίζεται στην «Ειρήνη» του Αριστοφάνη. Τη σκηνοθεσία έχει αναλάβει ο καταξιωμένος σκηνοθέτης Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης, ενώ το ρόλο του Τρυγαίου ερμηνεύει ο πάντα απρόβλεπτος Τζίμης Πανούσης. Η Καμεράτα Ορχήστρα των Φίλων της Μουσικής, υπό τη διεύθυνση του διεθνούς φήμης μαέστρου Γιώργου Πέτρου, θα συνοδεύει ζωντανά την παράσταση στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου.

Υπόθεση του έργου

Οι θεοί τιμωρούν τους Έλληνες για τον εμφύλιο σπαραγμό τους, εγκαταλείποντας τον Όλυμπο. Τη θεϊκή εξουσία σφετερίζεται ο Πόλεμος που κλειδώνει την Ειρήνη σε μια σπηλιά κι έτσι οι Έλληνες πολεμούν μεταξύ τους ασταμάτητα, η γη εγκαταλείπεται και οι σοδειές καταστρέφονται. Ένας αμπελουργός σε απόγνωση, ο Τρυγαίος, αποφασίζει να πάει στον Όλυμπο, πετώντας πάνω σ’ ένα σκαθάρι, για να απελευθερώσει την Ειρήνη, που όχι μόνο θα συμφιλιώσει τους εχθρούς, αλλά θα αναγεννήσει και τη φύση.

Η Ειρήνη παρουσιάστηκε στα Μεγάλα Διονύσια, αποσπώντας το δεύτερο βραβείο, το 421 π.Χ., λίγες μόλις ημέρες πριν από τη σύναψη της Νικιείου Ειρήνης, που συνοδευόταν από ελπίδες για το τέλος του Πελοποννησιακού Πολέμου. Αυτή ακριβώς η εύθραυστη, όπως αποδείχθηκε, ισορροπία μεταξύ του πολέμου και της ειρήνης, το ηρακλείτειο ρητό «Πόλεμος πάντων μεν πατήρ εστί» και το ακανθώδες ερώτημα κατά πόσο η ειρήνη είναι συνώνυμο της ευτυχίας και της αρετής εμπνέουν τους συντελεστές της ιδιαίτερης αυτής παράστασης.

Ταυτότητα παράστασης

Μουσική διεύθυνση: Γιώργος Πέτρου
Λιμπρέτο: Δημοσθένης Παπαμάρκος
Σκηνοθεσία: Κωνσταντίνος Αρβανιτάκης
Χορογραφία: Σεσίλ Μικρούτσικου
Video mapping: Στάθης Μήτσιος
Φωτισμοί: Αλέκος Αναστασίου
Κοστούμια: Ελένη Μανωλοπούλου
Βοηθός μουσικού διευθυντή & μουσική διδασκαλία: Νίκος Λαάρης
Βοηθός σκηνοθέτη: Μαριάνθη Γραμματικού

Διανομή

Τζίμης Πανούσης: Τρυγαίος
Τάσης Χριστογιαννόπουλος: Ερμής
Ειρήνη Καράγιαννη: Ειρήνη
Αιμιλιανός Σταματάκης: Χορός/Πόλεμος
Χορός:
Ασημίνα Αναστασοπούλου
Θωμάς Βελισσάρης / Οπλοπώλης
Δημήτρης Γεωργιάδης /Παις Κλεωνύμου
Γιάννης Δενδρινός / Δρεπανοπώλης
Βάσια Ζαχαροπούλου / Κόρη Α
Ευαγγελία Καρακατσάνη / Τροφός
Νίκος Καρδώνης / Δούλος
Γιασεμί Κηλαηδόνη
Γιάννης Κλίνης / Ιεροκλής
Ελίτα Κουνάδη / Κόρη Β
Ηλίας Κουνέλας / Παις Δαμάχου
Ελένη Μπούκλη / Οπώρα
Μαρία Νίκα
Γιάννης Σελητσανιώτης / Κυδοιμός
Βασιλική Τρουφάκου / Θεωρία
Αντιγόνη Φρυδά 


Πολεμώντας για την Ειρήνη

Όταν τον περασμένο Σεπτέμβριο το Εθνικό Θέατρο μου ανέθεσε τη σύνθεση ενός μουσικού έργου πάνω στον Αριστοφάνη, θεώρησα ότι η Ειρήνη, χάρη στις εναλλαγές του κωμικού και του τραγικού στοιχείου που την χαρακτηρίζουν και λόγω της διαχρονικότητάς της (διαχρονικό είναι άλλωστε και το χαρακτηριστικό μας σ’ αυτή τη χώρα να μην ομονοούμε), είναι ιδανική για ένα τέτοιο εγχείρημα.
Το αρχαίο δράμα αποτελούσε έτσι κι αλλιώς μια μορφή μουσικού θεάτρου. Το γεγονός ότι το έργο του Αριστοφάνη είναι γνησίως «λαϊκό», εξακολουθώντας και σήμερα να απευθύνεται σ’ ένα ευρύ κοινό, δεν με εμπόδισε να το προσεγγίσω με τους όρους του σύγχρονου μουσικού θεάτρου.
Ορμώμενος από την αγάπη του Αριστοφάνη στις συχνές εναλλαγές ύφους και μέτρου (π.χ. από επικό σε λυρικό), καθώς και στις συχνές αναφορές σε ομότεχνούς του, σύγχρονους και παλαιότερους, μπήκα στον πειρασμό να χρησιμοποιήσω κι εγώ υλικά και κώδικες από διαφορετικά είδη μουσικού θεάτρου -από την όπερα, το μιούζικαλ και το καμπαρέ μέχρι τους βυζαντινούς ύμνους- αλλά και μια πιο σύγχρονη γλώσσα, ρυθμική, αρμονική, ηχοχρωματική. Ειδικά στη χρήση της φωνής θέλησα να ανιχνεύσω πολλούς διαφορετικούς τρόπους εκφοράς στα όρια ανάμεσα στην απαγγελία και το τραγούδι. Κι ακόμα, να κάνω κάποιες έμμεσες ή άμεσες αναφορές σε άλλους συνθέτες, λόγιους και μή.
Το ζητούμενο βέβαια πάντοτε είναι η μουσική να φωτίζει και τις αθέατες πλευρές του έργου, δημιουργώντας υπόγειες συνδέσεις, αλλά και να διασφαλίζει -παρά τη χρήση διαφορετικών υλικών- ενότητα ύφους.
Αρωγοί μου στην αντιμετώπιση αυτή ήσαν οι έμπειροι λυρικοί τραγουδιστές Τάσης Χριστογιαννόπουλος και Ειρήνη Καράγιαννη αλλά και ένας αυστηρά επιλεγμένος χορός που καλείται να τραγουδήσει ιδιαίτερα απαιτητικά μέρη. Και, βέβαια, ένας κατ’ εξοχήν Αριστοφανικός Τρυγαίος στο πρόσωπο του Τζίμη Πανούση.
Τι είναι η Ειρήνη; Μία ουτοπία; Όπως η ευτυχία; Ένα διάλειμμα στον διαρκή Πόλεμο; Στην δική μας παράσταση η Ειρήνη προσπαθεί εις μάτην να μας μιλήσει. Σε μια γλώσσα ανήκουστη, ακατανόητη ή ξεχασμένη πια, σαν την χαμένη μας αθωότητα. Κραυγή ζωής και θρήνος θανάτου. Φωνή βοώντος εν τη ερήμω…
Και ο Πόλεμος; «Πατήρ πάντων», κινητήρια δύναμη αενάως ανανεούμενη, μέρος της φύσης του ανθρώπου. Παρών στη φύση γύρω μας και σ’ ολόκληρο το σύμπαν με τις βίαιες εκρήξεις του, αλλάζοντας διαρκώς όψεις. Άλλοτε βάρβαρος και τρομακτικός, άλλοτε πολιτισμένος και ελκυστικός. Έτσι επιλέξαμε να τον παρουσιάσουμε και στην παράσταση, έναν επικίνδυνο γητευτή, σίγουρο ότι πάντα θα βρίσκει πρόθυμους οπαδούς να τον υπηρετούν αλλά και συμφέροντα να τον τρέφουν.
Δεν έχει αλλάξει η έννοια του πολέμου από την εποχή του Αριστοφάνη μέχρι σήμερα. Πολεμάμε ανά τους αιώνες στο όνομα πάντοτε της ειρήνης. Αλλά ακόμα και σε καιρό ειρήνης, ιαχές άλλων πολέμων φτάνουν ως εμάς.
Πολεμάμε ενάντια στην αδικία, τη φτώχεια, την ευτέλεια. Αλλά και πολεμάμε για τις ιδέες μας, για τη δικαιοσύνη, για την ελευθερία. Πολεμάμε μέσα μας για μια εσωτερική ειρήνη που δεν είναι εύκολο να τη βρούμε. Πριν λοιπόν «αναπαυθούμε εν ειρήνη», ας ευχηθούμε: Ειρήνη ημίν!

Νίκος Κυπουργός

Το τραγούδι του Πολέμου
Στίχοι: Δημοσθένης Παπαμάρκος
Τραγούδι: Αιμιλιανός Σταματάκης
Ζωντανή ηχογράφηση από το Ηρώδειο. Ανέκδοτο