1/

Sweet Suite, για ορχήστρα

Εργογραφία

Πάνω σε θέματα του Μάνου Χατζιδάκι από 10 κινηματογραφικές ταινίες. 2006
Δισκογραφία  💿
Α’ εκτέλεση: Θέατρο Ηρώδου του Αττικού, Ορχήστρα Εναρμόνια, διευθυνση Λουκάς Καρυτινός, 1 Ιουνίου 2006

Η Sweet Suite είναι βασισμένη σε θέματα του Χατζιδάκι από εννέα κινηματογραφικές ταινίες: Ελλάς, η χώρα των ονείρων (1961), Blue (1968), The 300 Spartans (1962), Χαμένα Όνειρα (1961), Sweet Movie (1974), Ελεύθερη Κατάδυση (1995), Ποτέ την Κυριακή (1960), Το Ταξίδι του Μέλιτος (1979) και America-America (1963).  Επέλεξα τα θέματα αυτά (άλλα γνωστά και οικεία στον έλληνα ακροατή κι άλλα ανέκδοτα κι εντελώς άγνωστα) μετά από πολλαπλές ακροάσεις του συνολικού έργου του για τον κινηματογράφο (σχεδόν 75 ταινίες), αναζητώντας εκείνα που μέσα από τις αντιθέσεις, την ποικιλία ύφους και τον απαιτούμενο χαρακτήρα αυτονομίας τους, θα μπορούσαν να συντεθούν σ’ ένα ενιαίο έργο. Κατέληξα σε εννέα ταινίες, επιλεγμένα θέματα των οποίων ανασυντέθηκαν αντίστοιχα σε εννέα μικρές σουίτες, που με τη σειρά τους συνδέονται μεταξύ τους χωρίς διακοπή. Στη σειρά των κομματιών και τη συνολική δομή του έργου με οδήγησαν οι εναλλαγές στο ύφος, στα tempi, τα χρώματα και οι ρυθμοί.

Φαίνεται ίσως παράδοξο: όσο περνάει ο καιρός, ο Μάνος Χατζιδάκις, όποτε ασχολούμαι με το έργο του, απ’ τη μιά γίνεται ολοένα και πιό απαιτητικός μαζί μου, κι’ απ’ την άλλη μου αφήνει ολοένα και περισσότερη ελευθερία.

Κράτησα αυτούσιες τις μελωδίες, αλλά επέτρεψα στον εαυτό μου επεμβάσεις σε επίπεδο αρμονικό, αντιστικτικό, ρυθμικό ακόμα και συνθετικό στα σημεία όπου οι επί μέρους μικρότερες σουίτες συνδέονται μεταξύ τους. Στην ενορχήστρωση πάλι, αναθεώρησα την αρχική μορφή των κομματιών (κάποτε εξ ολοκλήρου) και έμεινα πιστός μόνο στο γενικό ύφος. Μόνο στα μουσικά θέματα από το Βlue κράτησα τα βασικά στοιχεία της αρχικής ενορχήστρωσης (που δεν ήταν του Χατζιδάκι αλλά τον υπηρετούσαν), στοιχεία που είχα άλλωστε επεξεργαστεί κατά την ανασύσταση της παρτιτούρας  για την πρώτη εκτέλεση του έργου στην Ελλάδα το 19… , από την Ορχήστρα των Χρωμάτων. Στην σημερινή μορφή του Blue περιορίστηκα σε μικρές επεμβάσεις και στη σύνδεση μεταξύ τους των επιλεγμένων αποσπασμάτων.

Στις ταινίες Faccia di Spia (1975) και Ταξίδι του Μέλιτος (1979) είχα την πολύτιμη εμπειρία να είμαι βοηθός του Χατζιδάκι και να παρατηρώ πώς δουλεύει. Δειλά στην αρχή, πιό θαρρετά σιγά-σιγά, πρότεινα κι εγώ λίγες νότες εδώ, μια συγχορδία εκεί… Αργότερα, στοMemed, my Hawk (1984), προβιβάστηκα σε συνεργάτη. Στην πρώτη μορφή της σουίτας, είχα συμπεριλάβει αποσπάσματα και από τις τρεις αυτές ταινίες, τελικά περιορίστηκα στη μία.

Η πιό στενή όμως συνεργασία μου με τον Χατζιδάκι παραμένει η Ελεύθερη Κατάδυση. (…)

Γιατί αυτή η σουίτα; Ο Χατζιδάκις αγαπούσε τον κινηματογράφο και είχε από τα πρώτα του βήματα στενή σχέση με τη μουσική του.  Στην εποχή του εμπορικού ελληνικού κινηματογράφου είχε την ευκαιρία να πειραματιστεί με την ορχήστρα και να δοκιμάσει τις τεχνικές που είχε ζηλέψει στους Steiner, Rosza, North, Korngold, Hermann, κι’αργότερα τον Nino Rota. Μέσα σε αντίξοες συνθήκες (προσωπικές και όχι μόνο), συνθέτει σταδιακά ένα πολυποίκιλο και πλούσιο σε όγκο ορχηστρικό έργο. Ανακαλύπτει κανείς κρυμμένους θησαυρούς ακόμη και σε περιπτώσεις που κλήθηκε να υποστηρίξει αδιάφορες ταινίες. Στα χρόνια της Αμερικής εκμεταλλεύεται την προγενέστερη αυτή εμπειρία και εξελίσσει τη γραφή του.

Νομίζω λοιπόν ότι ο Χατζιδάκις, σε πείσμα του γεγονότος ότι αυτοχαρακτηριζόταν “τραγουδοποιός”, στη μουσική του για τον κινηματογράφο μας αποκαλύπτει και μιαν άλλη πλευρά του, που προσεγγίζει εκείνην του “συμφωνικού” συνθέτη. Η φόρμα κι εδώ παραπέμπει συχνά στο τραγούδι, οι μελωδικές γραμμές όμως σαφώς διαφοροποιούνται και συνιστούν αμιγώς ορχηστρική μουσική. Η αγάπη του μάλιστα για τους κλασικούς συνθέτες όπως οι Mahler, Prokofiev, Stravinsky, Shostakovich, Milhaud…, αφήνει αραιά αλλά έντονα τα ίχνη της στη μουσική του για το σινεμά. (Τις συνειδητές αναφορές του στους συνθέτες αυτούς, δεν τις παραμέλησα καθόλου στη σουίτα). Μοναδικό ολοκληρωμένο δείγμα μουσικής του Χατζιδάκι για ορχήστρα είναι το Χαμόγελο της Τζοκόντας, που είναι στην πραγματικότητα μια σουίτα τραγουδιών χωρίς λόγια (και μάλιστα ούτε αυτή ενορχηστρωμένη από τον ίδιο). Είναι λοιπόν καιρός, νομίζω, να φωτιστεί και η παραγνωρισμένη εκείνη κινηματογραφική πλευρά του, που έχει να δείξει τόσα εξαιρετικά δείγματα αμιγώς ορχηστρικής μουσικής. Η δική μου πρόταση ας εκληφθεί σαν μία πρώτη απόπειρα προς την κατεύθυνση αυτή.

Νίκος Κυπουργός, Μάιος 2006