Τέσσερις Βυζαντινοί Ύμνοι (1999)

Εργογραφία

Μεταγραφή για οκτέτο ξύλινων πνευστών. 2008
Α΄εκτέλεση: Πάτμος – Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής, Οκτέτο Μάντζαρος, 5 Σεπτεμβρίου 2008

Kαταπιάστηκα με τους Bυζαντινούς αυτούς ύμνους το 1999, όταν η Mονή Kουτλουμουσίου του Aγίου Όρους μου ανέθεσε τη μουσική για τον δίσκο “Xριστός Kύριος”.
Eπέλεξα τρείς σύντομους ύμνους που προσφέρονταν γιά πολυφωνική επεξεργασία: Άγιος Άγιος, Σε υμνούμεν, και Θεός Kύριος. Oι δύο πρώτοι, σε φρύγιο τρόπο, επιδέχονται την χρήση κανόνων με τόσο φυσικό τρόπο, ώστε θα έλεγε κανείς ότι ήταν γραμμένοι εξαρχής ειδικά για τέτοια χρήση! Στο πιό σύνθετο μελωδικά Θεός Kύριος δοκίμασα μια πιό σύνθετη αντιστικτική επεξεργασία, βασισμένη όμως κι εδώ στη χρήση κανόνων. Σε όλες τις περιπτώσεις στόχος μου ήταν, αποφεύγοντας την απλή “τετραφώνιση” των ύμνων (που κατά τη γνώμη μου συνιστά έναν εύκολο τρόπο “δυτικοποίησης” της βυζαντινής μουσικής), να αναζητήσω μια πολυφωνική προσέγγιση όχι αρμονική αλλά αμιγώς αντιστικτική, έτσι ώστε να μην προδίδεται ο εγγενής μονοφωνικός χαρακτήρας της βυζαντινής μουσικής.
Στις αρχές Αυγούστου 2008, στην Πάτμο, εν όψει της νέας εκτέλεσης από το σύνολο “Μάντζαρος” ολοκλήρωσα τη μεταγραφή για οκτέτο πνευστών, προσθέτοντας στο τέλος κι έναν τέταρτο ύμνο, και αμαπροσαρμόζοντας ανάλογα και τον τίτλο!

Nίκος Kυπουργός

Τέσσερις Βυζαντινοί Ύμνοι (1999 – 2002 – 2008)

1. Άγιος-Άγιος (τρίφωνο)
2. Σε υμνούμεν (τρίφωνο)
3. Θεός Κύριος (δίφωνο και τετράφωνο)
4. Ειρήνη Χαρίεσσα (τετράφωνο)

TΕΣΣΕΡΙΣ BYZANTINOI YMNOI (1999)
Μεταγραφή για οκτέτο ξύλινων πνευστών 2008

Kαταπιάστηκα με τους Bυζαντινούς αυτούς ύμνους το 1999, όταν η Mονή Kουτλουμουσίου του Aγίου Όρους μου ανέθεσε τη μουσική για τον δίσκο “Xριστός Kύριος”.
Eπέλεξα τρείς σύντομους ύμνους που προσφέρονταν γιά πολυφωνική επεξεργασία: Άγιος Άγιος, Σε υμνούμεν, και Θεός Kύριος. Oι δύο πρώτοι, σε φρύγιο τρόπο, επιδέχονται την χρήση κανόνων με τόσο φυσικό τρόπο, ώστε θα έλεγε κανείς ότι ήταν γραμμένοι εξαρχής ειδικά για τέτοια χρήση! Στο πιό σύνθετο μελωδικά Θεός Kύριος δοκίμασα μια πιό σύνθετη αντιστικτική επεξεργασία, βασισμένη όμως κι εδώ στη χρήση κανόνων. Σε όλες τις περιπτώσεις στόχος μου ήταν, αποφεύγοντας την απλή “τετραφώνιση” των ύμνων (που κατά τη γνώμη μου συνιστά έναν εύκολο τρόπο “δυτικοποίησης” της βυζαντινής μουσικής), να αναζητήσω μια πολυφωνική προσέγγιση όχι αρμονική αλλά αμιγώς αντιστικτική, έτσι ώστε να μην προδίδεται ο εγγενής μονοφωνικός χαρακτήρας της βυζαντινής μουσικής.

Στις αρχές Αυγούστου 2008, στην Πάτμο, εν όψει της νέας εκτέλεσης από το σύνολο “Μάντζαρος” ολοκλήρωσα τη μεταγραφή για οκτέτο πνευστών, προσθέτοντας στο τέλος κι έναν τέταρτο ύμνο, και αμαπροσαρμόζοντας ανάλογα και τον τίτλο!

Αλλά και στο πρόγραμμα της Πάτμου 2008 γράφει 3 Βυζ. ΄Υμνοι, ενώ ήταν 4 (βλ. παρτιτούρα)

Nίκος Kυπουργός

Το έργο γράφτηκε με αφορμή τη μουσική για τον δίσκο Χριστός Κύριος Α’ και Β’ της Μονής Κουτλουμουσίου (1999 και 2000 αντίστοιχα) καθώς και τον αγγλόφωνο δίσκο Gates of Eden (2000) που συμπυκνώνει τους δύο προηγούμενους.
Η μουσική στους δίσκους αυτούς βασιζόταν στα εκκλησιαστικά μέλη που ψάλλονται από τους μοναχούς της Μονής, τα οποία διασκεύασα για φλάουτο, κλαρινέτο, κόρνο και βιολοντσέλο.
Η πολυφωνία, αντί της δυτικής εναρμόνισης, προκύπτει εδώ από μία γραφή καθαρά αντιστικτική, κυρίως με τη χρήση κανόνων, έτσι ώστε να μην χάνεται ο μονοφωνικός χαρακτήρας της βυζαντινής μουσικής.

Πάνω στις διασκευές αυτές στηρίχτηκε το έργο Τρεις Βυζαντινοί Ύμνοι για χορωδία που πρωτοεκτελέστηκε στο 2o Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής Πάτμου, στις 12 Σεπτεμβρίου 2002 από την Χορωδία της ΕΡΤ υπό την διεύθυνση του Αντώνη Κοντογεωργίου.
Με τη μορφή αυτή οι Ύμνοι περιλαμβάνονται στο βιβλίο του Αντώνη Κοντογεωργίου «Για τις Χορωδίες μας» τόμος Γ’ (Εκδόσεις Παπαγρηγορίου-Νάκκας, 200… ). Στην έκδοση αυτή επεσήμανα ορισμένα λάθη και παραλείψεις που διόρθωσα στην παρούσα παρτιτούρα.
Οι Τρεις Βυζαντινοί Ύμνοι μπορούν να εκτελεστούν αποσπασματικά ή ως ενιαίο έργο (με την δεδομένη σειρά), είτε χορωδιακά (από Μικτή ή από Βυζαντινή Χορωδία), είτε σολιστικά (από τρεις ή τέσσερις τραγουδιστές ή ψάλτες).

Η μεταγραφή για κουιντέτο ξύλινων πνευστών έγινε το 2008 (α’ εκτέλεση: 8ο Φεστιβάλ Θρησκευτικής Μουσικής Πάτμου, 5 Σεπτεμβρίου 2008, Σύνολο Μουσικής Δωματίου Νικόλαος Μάντζαρος). Τότε προστέθηκε ο τέταρτος ύμνος «Ειρήνη Χαρίεσσα», ο οποίος στην πρώτη του μορφή (στον δίσκο Χριστός Κύριος) παιζόταν μόνο από την ύδραυλη.

Οι Ύμνοι ακούγονται εδώ σε εκείνη την πρώιμη μορφή τους, για κουαρτέτο (φλάουτο – κλαρινέτο- κόρνο – βιολοντσέλο) όπως ηχογραφήθηκαν για το CD Χριστός Κύριος το 1999 (βλ. δισκογραφία).
Παίζουν:
Παναγιώτης Δράκος, φλάουτο
Νίκος Γκίνος, κλαρινέτο
Βαγγέλης Σκούρας, κόρνο
Δημήτρης Μαγκριώτης, βιολοντσέλο
Στον τέταρτο ύμνο:
Νίκος Κυπουργός, ύδραυλις